Eşdeğer Eşya Nedir?

Ne değildir?

Belge kullanımında, kapatmada ve sonradan kontrollerde karşımıza çıkan Eşdeğer Eşya kullanımı konusunu, ilgili mevzuat ve tanımlar çerçevesinde olumlu ve olumsuz yanlarını ele almaya çalışacağız ve elbette ülkemiz ticaretine etkilerini, belge kullanımında ise yol açtığı sonuçları değerlendireceğiz.

Eşdeğer eşya 2006/12 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Tebliğinin 3. Maddesinde tanımlar bölümünde verilen açıklaması;

j) Eşdeğer eşya: İşlem görmüş ürünün elde edilmesinde ithal eşyasının yerine kullanılan ve ithal eşyası ile asgari 8 (sekiz)’li bazda gümrük tarife istatistik pozisyonu, ticari kalite ve teknik özellikleri itibarıyla aynı kalite ve nitelikleri taşıyan serbest dolaşımda bulunan eşya”

Tanımdan da anlaşılacağı üzere DİİB kapsamında üretilen mamulün yine DİİB kapsamında ithal edilecek hammaddesi yerine kullanılan;

  1. Ithal eşyası ile asgari 8 (sekiz)’li bazda gümrük tarife istatistik pozisyonu denilen fakat fiilen 8 (sekizli)’li değil 12 (oniki)li bazda gtip uyumu istenen)
  2. Serbest dolaşımda bulunan eşya, (stoklardaki ithal ya da yerli temin edilmiş olabilir)

eşya kast edilmektedir.

Eşdeğer eşya bu şekilde tanımlamakla birlikte DİİB kapsamında “Eşdeğer Eşya Kullanımı” ise;

Önce ihraç edilen mamul içerisindeki hammadde yerine yine DİİB kapsamında İTHALAT YAPILMASIDIR.

Yani eşdeğer eşya kullanımının gerçekleşebilmesi için yerine ithalat yapılması ve DİİB kapsamında istisna ve muafiyetlerden yararlanılmış olması şartı aranır.

Bu istisnalardan yararlanılmadı ise stoktaki serbest dolaşımdaki eşyadan üretilen mamul ihraç edilmiş demektir. Yani rejim kodu ile ifade edersek 3151 ile yurt dışı edilen eşya, yerine ithalat yapılmadı ise 10.00 ile ihraç edilmiş eşyadır aslında ve Dahilde işleme rejimi ile alakalı bir muafiyet kullanılmamıştır.

Ve benzer şekilde eşdeğer eşya kullanılsın ya da kullanılmasın, her DİİB belgesinde ithalat fazlası gerçekleşen ihraç mamul eşya, 10.00 rejim kodu konusu ihracattır.

 

2006/12 sayılı tebliğin altıncı maddesinde detaylıca “Eşdeğer Eşya Kullanımı” açıklanmıştır.  

“Eşdeğer eşya kullanımı çerçevesinde, belge kapsamında önceden ihracat işleminden sonra ithalat yapılabileceği gibi, ithal eşyası ile serbest dolaşımdaki eşya birlikte de kullanılabilir.

İthal eşyasının ithalinden önce eşdeğer eşyadan elde edilen işlem görmüş ürünün ihracı halinde, buna tekabül eden ithalat belge süresi sonuna kadar yapılabilir. Bu kapsamda yapılacak ithalat esnasında katma değer vergisi dahil tüm vergiler (4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu hükümleri saklı kalmak kaydıyla) teminata bağlanır ve ticaret politikası önlemleri uygulanmaz.

Önceden ihracat işleminden sonra buna tekabül eden oranda ithal edilen eşya, belge sahibi firma tarafından serbestçe kullanılabilir. Ancak, ihracatı gerçekleştirilmeyen ithal eşyasının, işlem görmüş ürün veya ithal edildiği şekliyle belge sahibi firma ve/veya yan sanayici firmanın stoklarında bulundurulması zorunludur.

İşlem görmüş ürünün eşdeğer eşyadan elde edildiği durumlarda, gümrük işlemlerinde ithal eşyası eşdeğer eşya, eşdeğer eşya ise ithal eşyası olarak değerlendirilir.

Önceden ihracat konusu işlem görmüş ürünün ihracat vergisine tabi eşdeğer eşyadan elde edilmesi halinde, bu eşyaya tekabül eden ithalatın yapılmasından sonra iade edilmek üzere ihracat vergisi kadar teminat alınır.

Eşdeğer Eşya Kullanımı’nın Avantajları;

  1. Ticari yaşamı ve üretim sürecinin ihtiyaçları doğrultusunda üretim ve satış döngüsünün zedelenmeden dahilde işleme izin belgesi içerisinde de sürdürülmesini sağlamaktadır.
  2. Önceden ihracat yapılması nedeniyle ithalatın finansmanı için kaynak yaratılmış olarak düşünmek de mümkündür.
  3. Bazı tarım ürünlerinde hasat nedeniyle ithalat yasağı getirilebilmesi durumunda eşdeğer eşya kapsamında ihracat mümkün olabilmekteydi.
  4. Belge yönetimi açısından firmalar önceden ihracatı gerçekleştirerek belge işlemleri açısından hep güvenli alanda kalabiliyorlar. Bir olağanüstü durumda ihracata ihtiyaç duymadan belge taahhüt işlemini sonlandırabiliyorlar.

İhracat Genel Müdürlüğü’nün 06.12.2022 tarihli yazısı ile duyurulan ve 2015/2 Sayılı DIR tekstil genelgesinde yapılan değişikliklerle önemli kısımda eşyaya Eşdeğer Eşya Kullanımı yasağı getirilmiştir.

Dahilde İşleme İzin Belgelerinde Eşdeğer Eşya Kısıtlanmasına Yönelik Özel Şartlar

Eşdeğer Eşya Kullanımının Olumsuz  Sonuçları

1- Eşdeğer Eşya Ürün Güvenliği ve Denetimi Tebliğleri ve Ticaret Politikası Muafiyeti Nedeniyle Uygun Olmayan Eşya İthalatı

Her yıl yayınlanan Ürün Güvenliği Tebliğleri ile tebliğ ekindeki gtip listesindeki eşyalar  İthalat Ön İzni diyebileceğimiz TAREKS’ten (Tek Pencere Sisteminden) alınan izin ile ithalatı yapılabilmektedir.

Yine ilgili tebliğlerin kapsam bölümünde hangi gümrük rejiminde ilgili izinlerin alınması gerektiği belirtildiğinden dahilde işleme rejimi kapsamında yapacağınız ithalatta, ilgili eşyanın tabi olduğu, izin gerekip gerekmediği kontrol edilir.

Aşağıda UGDT 2022/1 TSE Kontrollerine tabi eşya tebliğinin kapsam bölümü bulunmaktadır. Görülebileceği gibi Dahilde İşleme Rejimi (DİİB/Dİİ beyannameleri) kapsamı eşya için ÜGDT 2022/1 izni alınması gerekmemektedir.

Tarım Bakanlığı kontrollerine tabi tutulacak eşyalarla ilgili UGDT 2022/5 sayılı tebliğin kapsam bölümünde, Dahilde İşleme Rejimi de sayıldığı için DİİB/Dİİ kapsamında getirilecek ve tebliğde yer alan eşya için mutlaka ithalat izinleri (ürün ve sevkiyat bildirimi) alınması gerekmektedir.

Benzer şekilde Ticaret Politikası kapsamındaki eşya için de kota ve gözetime tabi eşya için de bu önlemlere tabi olmadan ithalatına izin verilir (AB ile birlikte uygulanan kota gözetime tabi eşya hariç).

Ticaret politikası önlemleri kapsamında kota/gözetim belgesi alınması gerektiren tebliğ yok denecek kadar azdır. Mevcutta uygulanan gözetim belgesi tebliğleri genellikle birim kıymet sınırı ile yayınlanan ve birim kıymete fark beyanı ile ithalat gerçekleştirilebilmektedir.

Dahilde İşleme Rejimi Kapsamında Muaf olunan İthalat Ön İzinleri

Olumsuz etkileri;

Dahilde işleme rejimi kapsamında eşdeğer eşya kapsamında ithal edilen ve yurt içinde kalan eşya serbest dolaşıma girdiğinden hammadde olarak yurt içinde kalacak ya da yurt dışı edilecek mamul üretiminde kullanılacaktır. Ve istenen standarta sahip olup olmadığı kontrol edilmeyen mamul, rahatlıkla ülkemizde kullanılacak ya da ilgili uluslararası anlaşmalara aykırı olarak ihraç edilecektir.

Tüketiciyi korumaya ve güvenliğini sağlamaya yönelik bu ithalat denetimleri yapılmayan eşyanın serbest dolaşıma girmesi önemli bir “YASAL DENETİMSİZLİK’e yol açmaktadır.

Bu nedenle ilgili ÜGDT tebliğlerinde eşdeğer eşya için bir sınırlama getirilmez ya da DIR rejiminde bu tür eşyaların ÜGDT muafiyeti ile ithal edilemeyeceği gibi bir değişikliğe gidilmez ise insan sağlığını ve güvenliğini tehdit eden eşyaların ülkemizde bulunması ya da ülkemizden ihraç edilmesine engel olunamayacağı çok açıktır.

Bir örnek:

İthalat – Telefon Bataryası (akümülatör)

İthalat esnasında UGDT 2022/15 tebliğ kapsamında izne tabidir fakat DIR kapsamında bu izin alınmadan ithalat yapılır.

İhracat- Cep Telefonu

Artık bu ihracat eşyasında ürün güvenliği ve denetiminden geçmemiş eşya ihraç edilecek ya da eşdeğerden kaynaklı stoktaki eşya ile yer değiştirmeden kaynaklı olarak yurt içine satılabilecektir. Denetimden geçmeyen batarya kaynaklı bir problem ilgili ihracat ve markayı olumsuz etkileyecek ya da yurt içindeki kullanıcıları güvenlik açısından tehdit edebilecektir.

2- Eşdeğer eşya birim kıymetleri nedeniyle eksik/fazla vergi tahsilatı

Benzer şekilde eşdeğer eşya kullanımı nedeniyle stoktaki eşya ile ithal eşya yer değiştirdiğinden gümrük vergisi tahsilatında kayıplara yol açmaktadır.

Örnek:

DİİB kapsamında 100.000 adet A eşyası ithalatına izin verilmektedir.

 A eşyası, birim fiyatı 10 $ ve gümrük vergisi de  % 5 olan bir eşya olduğunu varsayalım.

Yine yurt içinde stokta bulunan A1 eşdeğer eşyanın ise birim fiyatı 5$ olduğunu varsayalım.

Bu durumda  

100.000 adet eşyanın eşdeğer eşya nedeniyle yer değiştirilmesi durumunda;

100.000 adet A1 eşyası X 5 X  %5 GV   = 25.000 $ Gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma girebiliyor.

100.000 adet A eşyası X 10 X  %5 GV   = 50.000 $ Gümrük vergisi teminata bağlanıyor ve belge kapatılınca teminat iade alınıyor, yani sıfır (0) gümrük vergisi işle işlem tamamlanıyor.

Peki eşyalar yer değiştirince ne oluyor?

50.000 $ gümrük vergisi ödenerek serbest dolaşıma girebilecek A eşyası, 25.000 $ vergi ödenip serbest dolaşıma giren A1 eşyası yurt dışı edildiği için sonuç itibarıyla 25.000 $ daha az vergi ödenen aynı nitelikli A eşyası yurt içinde serbestçe dolaşabilmektedir. Ve elbette tahsil edilmesi gereken bu vergi tahsil edilmemiş olacaktır.

Tersi bir durumda (stoktaki yurt içi eşya birim kıymeti yüksek, diib kapsamında ithal eşya kıymeti düşük) ise, aynı eşya için eşdeğer eşyadan kaynaklı olarak firma 25.000 $ fazla vergi ödeyecektir.

3- Doğru muafiyet kodu kaydedilmemesi nedeniyle eşdeğer eşya yerine yapılan ithalatta ÖTV ödenmemesi

ÖTV kanununa göre yurt dışı edilmeyen eşyanın ithali esnasında ÖTV’si tahsil edilmelidir.

Stok takibi ve DİİB gerçekleşmelerine göre sürekli kontrollerin ve takibin gerekmesi nedeniyle yönetilmesi oldukça güç bir süreç olması nedeniyle firmalar istenmeyen durumlarla karşılaşabilmektedir. Sonradan kontrollerde soruşturma konusu edilmektedir.

Sonuç olarak yukarıda belirtilen çerçevede eşdeğer eşya kullanımı belgelere riskler taşıyan ve ülke ekonomik şartları ve ihtiyaçları açısından kontrol edilemeyen sonuçlar doğurabilmektedir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir